Nieuwsbrief 27 (mei 2026)
1. Bespreking ‘De Bronfenbrenner basisgids – factoren rond ontwikkeling‘
Op 10 februari 2026 verschijnt van Ewald Vervaet zijn bespreking van het boek ‘Bronfenbrenner; basisgids over zijn visie en benadering’ van Nóirin Hayes, Leah O’Toole en Ann Marie Halpenny.
Klik hier (wij-leren.nl) of hier (OL).
Twee passages:
* ‘Goed ontwikkelingspsychologisch onderzoek is zeker geen volledig spontaan gebeuren, maar dat maakt het niet iets vreemds waar we niets van zouden kunnen leren’.
* ‘Om alles scherp te stellen en geen misverstanden te laten bestaan over het wisselwerkingsbegrip, stel ik daarom voor om verschillende termen te gebruiken: “wisselwerking” als iemand iets opmerkelijk vindt en dat wil begrijpen; “uitwisseling” in alle andere gevallen’.
2. Bespreking ‘Afkomen van de pijn van het onderwijs‘
Op 5 maart verschijnt van Ewald Vervaet zijn bespreking van het driedelige werk De onderwijstrilogie van Kim Castenmiller.
Klik hier (wij-leren.nl) of hier (OL).
Twee passages:
* ‘Als een test objectief zou zijn, zouden met de puntentoekenning in een test een getalsmatige verhouding tussen psychologische verschijnselen overeen moeten komen. En dat is duidelijk niet het geval: een kind dat op een meerkeuzetest 56 van 75 punten haalt, heeft alleen maar 12 punten meer dan een ander kind dat er 44 haalt‘.
* ‘In haar woorden: “Ontwerp samen met uitvoerders en gebruikers een wet of regeling om vervolgens lokale pilots te draaien, waarin de werking wordt getoetst zodat ‘kinderziektes’ eruit kunnen worden gehaald, alvorens deze op landelijke schaal in te voeren”. […] Castenmiller breekt een lans voor lokale proefprojecten […]. Ik juich dat idee van harte toe. De Werk- en Steungroep Kleuteronderwijs (WSK), waar ik kerngroeplid van ben, is er door schade en schande achter gekomen dat dat klopt’.
3. Omslag boek ‘De leescrisis, in 45 jaar ontstaan, kan in 4 jaar weer gaan’
Op 17 maart verschijnt de omslag van Ewald Vervaets boek over ontstaan en oplossing van de leescrisis, dat op 10 april zal uitkomen. Klik hier.
4. Voorverkoop van ‘De leescrisis’; inhoudsopgave; inkijkexemplaar; opdracht, voorwoorden en aanbevelingen
Op 27 maart begint de voorverkoop van Vervaets boek over de leescrisis. Klik hier.
Als je op die webpagina naar beneden gaat, zie je de inhoudsopgave.
Het inkijkexemplaar toont §4.1 over het opgaan van het kleuteronderwijs in het basisonderwijs. Klik hier.
Het boek heeft een opdracht, twee voorwoorden en zeven aanbevelingen. Klik hier.
Twee passages:
* ‘Er zijn duizenden (oud)leerkrachten die de afgelopen decennia de onderwijs- en leescrises hebben zien aankomen en vergeefs hebben geprobeerd tegen te houden. Toch hebben ze de kinderen en hun onderwijs zoveel mogelijk gediend, door hen in hun ontwikkeling te begeleiden. Ik noem hen burgemeesters in oorlogstijd. Aan deze burgemeesters in oorlogstijd draag ik dit boek op’ (opdracht).
* ‘Lees dit boek, voel je gerust een beetje ongemakkelijk en ga erover in gesprek’ (in de aanbeveling van Pam Comfurius, beleidsadviseur bij Brancheorganisatie Kinderopvang).
5. Internetgesprek ‘De leescrisis te lijf met Ewald Vervaet’
Op 9 april houden Ewald Vervaet, Marijke Sluijter en belangstellenden Café Villa Overvloed een internetgesprek over onderwijs en leescrisis. Klik hier.
6. Verschijning van ‘De leescrisis, in 45 jaar ontstaan, kan in 4 jaar weer gaan’
Op 10 april komt Vervaets boek over de leescrisis officieel uit. Dat wil zeggen dat het vanaf die dag in fysieke en i-boekwinkels verkrijgbaar is.
7. Aanbieding van ‘De leescrisis’ aan twee Kamerleden
Op 13 april ontvangen twee Kamerleden van Vervaet een exemplaar van zijn boek over de leescrisis: Marjolein Moorman (PRO) en Chris Stoffer (SGP).
Klik hier (10:49) respectievelijk hier (9:12) voor de filmpjes die op het symposium van 15 april vertoond en besproken zullen worden.
8. Project ‘Ontwikkelingvolgend en Voorwaardenscheppend Onderwijs’ (OVO) en de wet
Op 14 april vindt Vervaet, naar aanleiding van zijn gesprek op 13 april met Kamerlid Moorman, dat het project ‘Ontwikkelingvolgend en Voorwaardenscheppend Onderwijs’ (OVO) onder de Experimentenwet valt en dat daarbinnen vooral artikel 3 van belang is:
* Bij het verzoek voor een experiment als het OVO-proefproject dienen ‘een experimenteerplan en een begroting van uitgaven’ gevoegd te worden (artikel 3.1).
* ‘Het experimenteerplan geeft een duidelijke omschrijving van de doeleinden en de achtergronden van het experiment, van de werkmethode, de wetenschappelijke begeleiding, de evaluatie en de rapportering’ (artikel 3.2).
9. Symposium ‘De leescrisis: in 4 jaar opgelost’
Op 15 april houden Stichting Histos, de Werk- en Steungroep Kleuteronderwijs (WSK) en Ontdekkend Leren het symposium ‘De leescrisis: in 4 jaar opgelost’.
Klik hier voor het programma dat draait rond de leescrisis en de aanbieding van Vervaets boek ‘De leescrisis’ aan twee Kamerleden (zie punt 7).
10. Artikelen ‘Uitblijvende opwaartse knik’ over het jaarverslag 2026 van de onderwijsinspectie
Op 18 april verschijnt het i-artikel ‘Uitblijvende opwaartse knik – 2’. Daarin zet Vervaet uiteen dat zijn voorspelling van 12 april, dat op 15 april zou blijken dat de onderwijs- en leescrisis zich andermaal aan het verdiepen zouden zijn in plaats van opgelost te worden.
Klik hier (12 april) en hier (18 april).
Een passage uit ‘Uitblijvende opwaartse knik – 2’:
* ‘Structurele verbetering van leerresultaten heeft waarschijnlijk meer tijd nodig’ (p.48). Ik ben zo vrij om van inzicht te verschillen: het is geen kwestie van tijd, maar van richting. Meer tijd, geld en energie in de huidige richting zal ook de komende jaren geen blijvende verbetering te zien geven. Wat nodig is dat het onderwijsbeleid op een principieel ander spoor gaat zitten:
– in plaats van ‘de psychologische ontwikkeling bestaat niet’: die ontwikkeling bestaat wel en wordt het uitgangspunt van onderwijsbeleid en onderwijsinspectie;
– in plaats van ‘statistisch bewijs’ en ‘evidence-based’: psychologisch bewijs’.
11. Regering, Tweede Kamer en onderwijsinspectie geattendeerd op ‘Uitblijvende opwaartse knik’
Op 21 april brengt Vervaet zijn artikelen ‘Uitblijvende opwaartse knik’ onder de aandacht van de minister en staatssecretaris OCW, de Kamerleden met basisonderwijs in portefeuille en de onderwijsinspectie.
Klik hier.
Een passage uit de begeleidende brief:
* ‘Het roer moet en kan óm. Er is een op feiten gebaseerd alternatief […]: het project ‘Ontwikkelingvolgend en Voorwaardenscheppend Onderwijs (OVO)’, volgens het onderwijsblad Didactief een “benadering met een sterke wetenschappelijke basis”‘.
12. Korte versies van de filmpjes van de aanbieding van ‘De leescrisis’ aan twee Kamerleden
Op 22 april verschijnen de korte versies van de filmpjes van de aanbieding van het boek ‘De leescrisis’ aan twee Kamerleden.
Klik hier (Moorman; 3:09) en hier (Stoffer; 3:00).
Uit elk een passage:
* ‘Laat het onderwijs nou aansluiten op de behoeften van de kinderen in plaats van dat we al die kinderen door een mal heen proppen’ (Moorman).
* ‘Een kind een kind laten en ook de ontwikkeling volgen: dat is volgens mij voor het kind van belang’ (Stoffer).
13. Nieuwsbrief wijst op boek en lezing over de leescrisis
Op 29 april wijst de nieuwsbrief van DeSpreker op Vervaets boek en lezing over de leescrisis.
Klik hier.
Een zin eruit:
* ‘Ewald Vervaet laat zien hoe het negeren van ontwikkelingsrijpheid en het overschatten van Citoscores de leescrisis voedt’.
14. Aanbeveling van Jacques Vriens
Op 4 mei schrijft Jacques Vriens, oud-leerkracht, oud-schooldirecteur en kinderboekenschrijver, zijn aanbeveling bij het boek De leescrisis. Ze zal in de tweede druk worden opgenomen.
Klik hier.
Een zin:
* ‘[Theo Thijssen] zou zich ongetwijfeld herkend hebben in De Leescrisis, zoals ik dat ook doe’.
15. Tweede druk van ‘De leescrisis, in 45 jaar ontstaan, kan in 4 jaar weer gaan’
Op 13 mei verschijnt de tweede druk van Vervaets boek ‘De leescrisis, in 45 jaar ontstaan, kan in 4 jaar weer gaan’; zie de punten 4 en 6 voor de eerste druk. Het enige verschil met de eerste druk is dat Jacques Vriens’ aanbeveling (zie punt 14) erin is opgenomen.
16. I-artikel ‘Kinderen verfraaien zelf het werkboek bij Zo ontdek ik het lezen!, deel 1′
Op 18 mei verschijnt van Ewald Vervaet het i-artikel ‘Kinderen verfraaien zelf het werkboek bij Zo ontdek ik het lezen!, deel 1′. Het is een kleine bloemlezing van voorbeelden van bladzijdes uit werkboeken bij deel 1 van ‘Zo ontdek ik het lezen!’. De voorbeelden geven een goed beeld van hoe de kinderen in Ontdekkend Leren Lezen zelf hun werkboeken verfraaien, zonder dat sprake is van ‘opleuken’ door een uitgever.
Klik hier.
Twee passages:
* ‘Ontdekken en creativiteit hangen direct met elkaar samen’.
* ‘Het werkboek wordt een leuke herinnering voor later. […] Niet alleen leuk als herinnering voor het kind zelf, maar ook leuk om aan kinderen en kleinkinderen te laten zien’.
17. Artikel ‘De leescrisis vraagt om een evaluatie van dertig jaar leesbeleid’
Op 22 mei verschijnt van Ewald Vervaet en Philip Bakker in de Volkskrant het artikel ‘De leescrisis vraagt om een evaluatie van dertig jaar leesbeleid’.
Klik hier (de Volkskrant) of hier (OL).
Twee passages:
* ‘Een ongemakkelijke vraag: kan een deel van de verklaring voor de leescrisis misschien ook in het onderwijsbeleid zelf liggen?’.
* ‘Er ontstond een cultuur van: vroeger, sneller en intensiever oefenen. Die gedachte snijdt echter alleen hout als een kind psychologisch aan het aanbod toe is’.
18. Artikel ‘Het is raar dat later beginnen met lezen als “achterstand” bestempeld wordt’
Op 26 mei verschijnt van Ewald Vervaet en Philip Bakker in het Nederlands Dagblad het artikel ‘Het is raar dat later beginnen met lezen als “achterstand” bestempeld wordt’.
Klik hier (Nederlands Dagblad) of hier (OL).
Twee passages:
* ‘Kleuters zouden boodschappenlijstjes moeten schrijven. In werkelijkheid past dit niet bij hun ontwikkelingsniveau. Ze kunnen beter spelen met klanken en vormen’.
* ‘Een ander idee is dat kleuters in trainingen schoolrijp gemaakt kunnen worden. In werkelijkheid worden kinderen vanzelf rijp voor lezen en schrijven. Dat proces laat zich niet afdwingen’.
19. Aanbeveling van Frank Cornelissen
Eveneens op 26 mei schrijft Frank Cornelissen, hoogleraar Innovatie in het Onderwijs aan de Universiteit van Amsterdam, zijn aanbeveling bij het boek De leescrisis.
Klik hier.
Twee zinnen:
* ‘In De leescrisis legt Ewald Vervaet een scherpe en urgente vraag op tafel: wat gebeurt er als beleid, toetsen en methodes het zicht op de ontwikkeling van kinderen gaan verdringen?’.
* ‘Een boek dat schuurt, prikkelt en schoolteams kan helpen om weer zelf doordacht positie te kiezen in het maken van goed leesonderwijs’.
20. Artikel ‘Droom: pabo’s met de psychologische ontwikkeling centraal’
En ook op 26 mei verschijnt van de kerngroep van de Werk- en Steungroep Kleuteronderwijs (WSK) bij Paboweb het i-artikel ‘Droom: pabo’s met de psychologische ontwikkeling centraal’.
Klik hier (Paboweb) of hier (OL).
Twee passages:
* ‘Goed onderwijs begeleidt kinderen in hun psychologische ontwikkeling’.
* ‘De kleuter staat met één been in de magische wereld en met één been in de werkelijke wereld. […] Pas als jong schoolkind staat het kind met beide benen in de werkelijke wereld. Rond gemiddeld 6,5 jaar vindt daarom een fundamentele overgang plaats’.
—————————————————————————————
Laatste bewerking van deze webpagina: 27 mei 2026