Nieuwsbrief 28 (augustus 2026)
1. Bespreking ‘Welbevinden en veerkracht van 7- tot 11-jarigen’
Op 24 april 2026 verschijnt van Ewald Vervaet zijn bespreking van het boek Werken aan welbevinden en mentale veerkracht van Duncan Gillard, Corinna Grindle, Nic Hooper, Freddy Jackson Brown en Russell Hancock.
Klik hier (wij-leren.nl) of hier (OL).
Twee passages:
* ‘In “ontwikkeling van psychologische flexibiliteit” wordt feitelijk gedoeld op “van buitenaf doen ontwikkelen” waarin het kind betrekkelijk passief is, terwijl in een benadering met “ontwikkelingsfasen” altijd wordt gedoeld op een “zich van binnenuit ontwikkelen”, waarbij het kind actief met zijn omgeving aan de slag is om die beter te leren kennen’.
* ‘Dat denken woordenloos is, kan elke volwassene geregeld bij zichzelf vaststellen, namelijk als zijn denken sneller gaat dan zijn praten. Dat doet zich bijvoorbeeld steeds voor als men met iemand anders ergens een oplossing voor aan het zoeken is. Bij een nieuwe inval onderbreekt men dan zijn eigen uitleg. Dat nieuwe kan men vaak nog niet goed onder woorden brengen, zodat zinnen onafgemaakt blijven en in andere zinsconstructies overgaan’.
2. Voortgangsbericht 2 over het OVO-project
Op 2 juni verschijnt op de webstek van de Werk- en Steungroep Kleuteronderwijs (WSK) het tweede voortgangsbericht over het project ‘Ontwikkelingvolgend en Voorwaardenscheppend Onderwijs’ (OVO). Klik hier.
3. Verzoek om bij te dragen aan de aanbieding van een brief aan de Tweede Kamer
Op 11 juni verzoekt de kerngroep van de Werk- en Steungroep Kleuteronderwijs (WSK) de WSK-leden om bij te dragen aan de aanbieding van een brief aan de Kamercommissie OCW op 23 juni aanstaande. Klik hier.
4. Aanbeveling van Marijke van Vuure
Op 11 juni schrijft Marijke van Vuure, basisschoolleerkracht en auteur, haar aanbeveling bij het boek De leescrisis. Ze zal in de tweede druk worden opgenomen. Klik hier.
Twee passages:
* ‘Ewald legt in zijn prachtige en helder geschreven boek uit, hoe de leescrisis in 45 jaar heeft kunnen ontstaan en hoe we het tij nog kunnen keren’.
* ‘Het kind in zijn eigen ontwikkeling volgen is waar Ewald voor staat. Want dan groeit het zelfvertrouwen en voelt een kind zich veilig. En ja dan gaat leren vanzelf’.
5. Artikel ‘Middelbaar onderwijs beter? Begin bij kleuters’
Op 18 juni verschijnt van de Werk- en Steungroep Kleuteronderwijs (WSK) in het Algemeen Dagblad het artikel ‘Middelbaar onderwijs beter? Begin bij kleuters’. Klik hier (papieren AD) of hier (AD, internet).
Een passage:
* ‘Kinderen die onderwijs krijgen boven hun ontwikkelingsniveau, missen juist het onderwijs waar ze wél aan toe zijn. Voor rekenen gaat het dan om activiteiten als tellen en ordenen: van klein naar groot, van licht naar zwaar. Voor lezen en schrijven gaat het om spelen met klanken en vormen: rijmen, woorden in klanken hakken; rijgen, doolhoven maken. Zonder letters. Want letters staan voor klanken en hebben een vorm’.
6. Artikel ‘Nederland bestrijdt al dertig jaar leesachterstanden. Waarom worden ze dan groter?’
Eveneens op 18 juni verschijnt van Ewald Vervaet en Philip Bakker in het Dagblad van het Noorden het artikel ‘Nederland bestrijdt al dertig jaar leesachterstanden. Waarom worden ze dan groter?’. Klik hier (Dagblad van het Noorden) of hier (OL).
Twee passages:
* ‘Niemand verwacht dat alle kinderen op dezelfde leeftijd leren lopen, praten of fietsen. Toch lijkt het onderwijsbestel uit te gaan van het idee dat kinderen op exact hetzelfde moment dezelfde schoolse vaardigheden moeten beheersen’.
* ‘Op grond van wetenschappelijk onderzoek lijkt beter onderwijs niet met nog meer vroegtijdige interventies te beginnen, maar juist met het onderscheiden tussen een echte achterstand en een kind dat zich simpelweg in een ander tempo ontwikkelt dan het statistische gemiddelde’.
7. Artikel ‘Lekker spelen, dáár gaan kinderen pas goed van lezen’
Op 20 juni verschijnt van Ewald Vervaet en Philip Bakker in NRC-Handelsblad het artikel ‘Lekker spelen, dáár gaan kinderen pas goed van lezen’. Klik hier (NRC-Handelsblad) of hier (OL).
Twee passages:
* ‘[Al dertig jaar] is geprobeerd leesachterstanden te voorkomen en weg te werken. […] Kijken we misschien verkeerd naar kinderen? Waarom blijven die achterstanden bestaan?’.
* ‘Spelen met klanken en vormen is het beste voorwaardenscheppend leesonderwijs. Een letter staat immers voor een klank en heeft een vorm’.
8. Reactie op een vraaggesprek over onderwijsillusies
Begin juni verschijnt op Didactiefonline een vraaggesprek met Paul Kirschner over zijn boek Onderwijsillusies. Op 22 juni reageert Ewald Vervaet op drie passages in het vraaggesprek met een brief. Kirschner reageert niet… Klik hier.
Drie passages:
* ‘Ik begrijp […] niet dat u op het spoor van “evidence-based”/”evidence-informed” verder gaat, omdat daar geen enkele reden toe is. […] De vraag dringt zich op of hier bij u een (onderwijs)illusie in het spel is’.
* ‘Volgens mij zijn [stelselmatig opeenvolgende reacties op één en dezelfde vraag] alleen te verklaren door aan te nemen dat uit de buitenwereld geen kennis komt (zoals het empirisme stelt), maar prikkels als licht- en geluidsgolven en dat die prikkels in opeenvolgende psychologische structuren worden opgenomen’.
* ‘Ik nodig u uit om samen eens een bezoek te brengen aan een school waar de kinderen met Ontdekkend Leren Lezen leren lezen’.
9. Artikel ‘Verbeteringen op mbo- en havo-niveau? Begin bij de kleuters!’
Op 23 juni verschijnt van de kergroep van de Werk- en Steungroep Kleuteronderwijs (WSK) in het Dagblad van het Noorden het artikel ‘Verbeteringen op mbo- en havo-niveau? Begin bij de kleuters!’. Klik hier (Dagblad van het Noorden) of hier (OL).
Een passage:
* ‘Als we kinderen blijven volgen in hun ontwikkeling […] kunnen de problemen met de basisvaardigheden binnen acht tot tien jaar structureel worden opgelost. Niet van bovenaf door alsmaar te proberen iets te proppen in jongeren die zich daar al jaren terug voor hebben afgesloten, maar van onderop door kleuters kleuters te laten zijn, jonge schoolkinderen jonge schoolkinderen te laten zijn’.
10. Aanbieding aan de Tweede Kamer van het manifest Uit de onderwijscrisis? Begin bij het kleuteronderwijs!
Eveneens op 23 juni biedt de Werk- en Steungroep Kleuteronderwijs (WSK) het manifest Uit de onderwijscrisis? Begin bij het kleuteronderwijs! aan de Kamercommissie OCW van de Tweede Kamer aan. Klik hier (WSK) of hier (OL).
Tevens biedt de WSK brieven van dertien WSK-leden aan. Klik hier (WSK) of hier (OL). Kernzinnen uit elk van de brieven staan schuingedrukt bovenin.
Drie passages uit het manifest:
* ‘Nodig: een stevige, langjarige aanpak vanuit de psychologische ontwikkeling van het kind’.
* ‘Volgens de WSK is een koerswijziging nodig: * Van ontkenning van de psychologische ontwikkeling van het kind naar erkenning van die ontwikkeling. * Van methodes op basis van statistische constructies naar psychologisch bewezen methodes‘.
* ‘Met een koerswijziging kunt u op zeer korte termijn een begin maken, namelijk door een motie aan te nemen die het project “Ontwikkelingvolgend en Voorwaardenscheppend Onderwijs” (OVO) definitief het groene licht geeft’.
Zie verder het verslag in punt 13.
11. Artikel ‘De aanhoudende leescrisis in ons land heeft te maken met hoe in het onderwijs naar kinderen wordt gekeken‘
Op 25 juni verschijnt van Ewald Vervaet en Philip Bakker in De Limburger het artikel ‘De aanhoudende leescrisis in ons land heeft te maken met hoe in het onderwijs naar kinderen wordt gekeken’. Klik hier (De Limburger) of hier (OL).
Twee passages:
* ‘Wie laag scoort ten opzichte van leeftijdsgenoten, krijgt het etiket achterstand. Psychologisch gezien gaan daar echter heel verschillende kinderen achter schuil’.
* ‘Wie ten onrechte als achterstandsleerling wordt gezien, krijgt vaak meer van hetzelfde: extra instructie, extra oefeningen en extra tests. Terwijl het werkelijke punt slechts is dat dat kind er nog niet aan toe is’.
12. Brief aan de Tweede Kamer
Eveneens op 25 juni schrijft de WSK aan de Kamerleden met basisonderwijs in portefeuille een vervolgbrief op de aanbieding van het manifest op 23 juni (zie punt 10). Klik hier (WSK) of hier (OL).
Een passage:
* ‘Als u het huidige beleid principieel onhoudbaar vindt, zult u het OVO-project een goede zaak vinden. We verzoeken u met gelijkgezinden in dezen een pro-OVO-motie in te dienen en aanname daarvan te bevorderen’.
13. Verslag van de aanbieding aan de Tweede Kamer op 23 juni
Op 26 juni verschijnt van Esther Meima en Ewald Vervaet het verslag van de aanbieding aan de Tweede Kamer van het manifest op 23 juni (zie punt 10). Klik hier (WSK) of hier (OL).
Twee passages:
* ‘Precies zoals de verleiding groot is om de twee bijna rijpe bessen toch te plukken, zo is de verleiding ook groot om bij kleuters met letters, lezen van losse woordjes en korte zinnetjes, cijfers en eenvoudige optellingen als 2+3 te beginnen. Maar in beide gevallen merk je in de praktijk dat je dat beter niet had kunnen doen: de bessen smaken vies; de leerstof beklijft niet terwijl letters, cijfers en dergelijke de kleuters tegen gaan staan’.
* ‘Volgens de WSK ontstaan de problemen die in de onderwijscrisis zijn uitgemond, door kleuters toch al leerstof aan te bieden waar ze niet aan toe zijn: tegenzin tegen lezen, schrijven en rekenen wordt aangekweekt bij die kinderen die als kleuter leerstof kregen aangeboden, waar ze nog niet aan toe waren’.
14. Bespreking van Leren lezen (RID)
Op 28 juni staat Ewald Vervaets bespreking van het RID-boekje Leren lezen volledig op internet. Ze bestaat uit vier delen:
Twee delen zijn een aanvulling op het op het Histos-artikel ‘Leescrisis: uitkomst van 45 jaar consequent verkeerd onderwijsbeleid’:
a ‘Wat leert de wetenschap ons volgens het RID?’ 2026). Klik hier.
b ‘Het RID-boekje Leren lezen is empiristisch van aard’. Klik hier.
Twee delen zijn een aanvullig op het boek De leescrisis, in 45 jaar ontstaan, kan in 4 jaar weer gaan en zijn een verkorting en vereenvoudiging van de delen a en b:
c ‘”Krachtige inzichten uit de wetenschap” voor het leesonderwijs?’. Klik hier.
d ‘Het RID-boekje Leren lezen beoefent wetenschap in de meet-benadering’. Klik hier.
Vier passages:
* Uit deel a: ‘De interesse waar Leren lezen over schrijft [namelijk in leren lezen], is in feite ontwikkelingsgebonden. Dat is heel begrijpelijk: een kind zal doorgaans alleen echt interesse in dingen hebben, die het begrijpt en waar het mentaal wat mee kan’.
* Uit deel b: ‘Men kan van iets betekenisloos niet tot iets betekenisvols komen. Hooguit kan men op de uitkomst een betekenisvol etiket plakken, maar door dat etiket krijgt de inhoud geen betekenis. Kraanwater dat men in een fles giet, wordt immers ook geen wijn door op de fles het etiket “wijn” te plakken’.
* Uit deel c: ‘Zowel de motoriek als de leesvaardigheid doorlopen dezelfde psychologische ontwikkeling. Het tempo is per kind in beginsel anders. Er zijn kinderen van 6;6 die als kleuter touwtjespringen (het touw van achter over het hoofd naar voren draaien terwijl het stil staat en er, aangekomen op de grond, overheen stappen, enzovoort) en als jong schoolkind lezen (dus hakken-en-plakken en/of onmiddellijk lezen). En er zijn kinderen van 6;6 die als jong schoolkind touwtjespringen (het touw vloeiend ronddraaien en springen wanneer het touw op zijn diepste punt is) en als kleuter lezen (louter hakken en/of hakken-en-gissen)’.
* Uit deel d: ‘In de meet-gerichte psychologie meet men eerst en vooral begrippen als “persoonlijkheid”, “intelligentie”, “leesplezier” en “levensgeluk”, maar tracht men geen verschijnselen te verklaren. Dat laatste is de kern van de verschijnsel-gerichte psychologie. Zo wilde Piaget verklaren waarom kinderen rond 5, 6 jaar meenden dat in de rij {⌂⌂⌂⌂⌂} minder huisjes zitten dan in de rij {⌂ ⌂ ⌂ ⌂ ⌂}, ook nadat ze hadden geteld dat er in beide vijf huisjes zitten, en wel omdat de tweede rij langer is dan de eerste’. (Wat in het artikel ‘empirisch’ en ‘empiristisch’ heet, heet hier ‘verschijnsel-gericht’ respectievelijk ‘meet-gericht. In het boek worden de twee kijken op wetenschap niet uitdrukkelijk benoemd.)
15. Vraaggesprek ‘”Het roer moet om”‘
Op 1 juli verschijnt in het Bibliotheekblad het vraaggesprek met Ewald Vervaet ‘”Het roer moet om”‘. Klik hier.
Drie passages:
* ‘”Je kunt geen kennis van buitenaf inbrengen; kennis groeit van binnenuit, in wisselwerking met de buitenwereld”‘.
* ‘”In de praktijk kost [groepsdoorbrekend leesonderwijs] veel minder tijd: veel tijd gaat in het huidige onderwijs juist zitten in het eindeloos herhalen, terwijl dat lang niet voor alle kinderen nodig is”‘.
* ‘”Ook bibliotheken kunnen [in het oplossen van de leescrisis] een rol spelen door collecties die kinderen zelf moeten kunnen lezen niet te ordenen naar leeftijd, maar naar leesniveau”‘.
16. Signalement van De leescrisis, in 45 jaar ontstaan, kan in 4 jaar weer gaan
Eveneens op 1 juli brengt het Platform Handschriftontwikkeling zijn kwartaalblad over kinderhandschrift uit: Penmail. Er staat een signalement in van het boek De leescrisis, in 45 jaar ontstaan, kan in 4 jaar weer gaan. Klik hier (Platform Handschriftontwikkeling) of hier (OL).
Een zin:
* ‘Op blz. 32/2 is de psychologische ontwikkeling van het schrijven – voorbeeldig – vermeld’.
17. E-briefwisseling over Vervaets onderzoek naar de schrijf- en leesontwikkeling
Op 7 juli verschijnt op internet de e-briefwisseling tussen de onderwijsadviseur Ester Rekers en Ewald Vervaet. Die briefwisseling was er naar aanleiding van het artikel in De Limburger van 25 juni (punt 11). Klik hier.
Drie passages:
* ‘Uitstekend opiniestuk van Ewald Vervaet en [Philip] Bakker in De Limburger’ (Jacques Vriens, 28 juni).
* ‘De onderzoeken waar [Ewald Vervaet] zich op baseert zijn achterhaald. […] Als we af blijven gaan op ons onderbuikgevoel en pseudowetenschap zal de kloof blijven groeien’ (Ester Rekers, 28 juni).
* ‘Van informatie is nog nooit iemand slechter geworden en woord en weerwoord zijn een wezenlijk onderdeel van de wetenschappelijke gedachtewisseling’ (Ewald Vervaet, 3 juli).
18. Artikelen ‘Discussie over doorstroomtoets moet stoppen bij de echte vraag: is die toets wel zinvol?’ en ‘Een zinvolle doorstroomtoets voor groep 8 is niet mogelijk, stop ermee’
Op 20 juli verschijnen van Ewald Vervaet drie artikelen over de doorstroomtoets. Klik hier (Leeuwarder Courant) of hier (OL); hier (Brabants Dagblad) of hier (OL); hier (BN / de Stem) of hier (OL).
Twee passages:
* ‘Ook gebruikt de onderwijsinspectie een vragenlijst om de kwaliteit van lessen te beoordelen. Daarbij krijgen antwoorden punten op een schaal van nul tot drie. […] Er is zelfs geen begin van een deugdelijke onderbouwing’.
* ‘De beste doorstroomtoets is die welke door een papierversnipperaar is gegaan’.
19. Omslag tweede uitgave boek ‘De leescrisis, in 45 jaar ontstaan, kan in 4 jaar weer gaan’
Op 30 juli verschijnt de omslag van de tweede uitgave van Ewald Vervaets boek over ontstaan en oplossing van de leescrisis. De tweede uitgave verschijnt begin augustus. Klik hier.
De samenvatting van het boek is gelijk gebleven. De tekst over Vervaets werk is ingekort tot drie regels. Nieuw zijn vier uitspraken over de eerste uitgave van zijn boek, van twee Kamerleden, van een kinderboekenschrijver en van een hoogleraar onderwijskunde.
20. Artikel ‘Sinterklaas: ouders ga mee in de ontwikkeling van je kind’
Op 3 augustus verschijnt van Ewald Vervaet het artikel ‘Sinterklaas: ouders ga mee in de ontwikkeling van je kind’. Klik hier (Sint- & Pietengilde) of hier (OL).
Twee passages:
* ‘Men kan pas een fout maken als men iets beheerst, zoals wanneer er bij Anke als jong schoolkind toch nog een “И” doorheen glipt. De volgorde is dan ook: eerst reageert een kind met juist-in-wording, dan juist en tot slot kan het een fout maken’.
* ‘Ook [in de Sinterklaastraditie] is “juist-in-wording” in het spel. De peuter gelooft het sinterklaasverhaal namelijk blindelings (“Ik heb Sint en Piet toch zelf gezien!?”). De kleuter begint vragen te stellen als: “Maar hoe komen Sint en Piet bij ons binnen?”. Een gangbaar antwoord is dan “Ik heb ze verteld waar de reservesleutel ligt”‘.
21. Winactie ‘De leescrisis’
Op 11 augustus informeert het onderwijsblad PrimaOnderwijs over Vervaets boek De leescrisis en stelt het twee exemplaren gratis ter beschikking van zijn lezers. Klik hier (PrimaOnderwijs) of hier (OL).
22. Bespreking van ‘De leescrisis, in 45 jaar ontstaan, kan in 4 jaar weer gaan’
Op 24 augustus verschijnt de bespreking van het boek ‘De leescrisis’ van Erica Ritzema, oud-kleuterleidster. Klik hier.
Twee passages:
* ‘In [Vervaets] nieuwste boek De leescrisis in 45 jaar ontstaan, kan in 4 jaar weer gaan illustreert hij hoe op verantwoorde wijze kan worden gestart met het aanbieden van leesonderwijs, waarmee heel veel problemen kunnen worden voorkomen’.
* ‘Rust (van de richtlijn rust, reinheid, regelmaat en koestering) is schaars geworden in onze hectische samenleving, zelfs het onderwijs heeft daar last van. Onze kleuters krijgen niet meer de tijd om zich in hun eigen tempo te ontwikkelen’.
—————————————————————————————
Laatste bewerking van deze webpagina: 26 augustus 2026