Nieuwsbrief 29 (november 2026)
1. Bespreking De leescrisis, in 45 jaar ontstaan, kan ik 4 jaar weer gaan
Op 1 september 2026 verschijnt in Vrije Opvoedkunst de bespreking van Ewald Vervaets boek De leescrisis, in 45 jaar ontstaan, kan in 4 jaar weer gaan.
Zie OL.
Twee passages:
* ‘Zelfs peuters en kleuters krijgen al schrijfopdrachtjes aangeboden. Maar schrijven en lezen zijn geen kunstjes die je zomaar even aanleert’.
* ‘De overheid zit in een vicieuze cirkel met de opvatting: er zijn problemen, dus eerder beginnen. Maar daardoor ontstaan nieuwe problemen, dus… nóg eerder beginnen enzovoorts… Het is als zeewater drinken tegen de dorst. Hoe deze vicieuze cirkel kan worden doorbroken, wordt uiteraard ook besproken bij dit helder beschreven en overzichtelijk gemaakte probleem’.
2. Artikel ‘”Driejarige brugklas, schaf toets af”‘
Op 8 september verschijnt van Vervaet in De Telegraaf het artikel ‘”Driejarige brugklas, schaf toets af”‘.
Zie De Telegraaf of OL.
Twee passages:
* ‘Er zijn leerlingen met een havo-advies die een vwo-diploma halen en er zijn er die een beroepsgericht vmbo-diploma halen. Een voorspeld voorjaarsbuitje dat óók kurkdroog weer én sneeuwstorm blijkt in te kunnen houden, zouden we niet serieus nemen. Waarom accepteren we zoiets dan wel bij de schoolloopbaan van onze jeugd?’.
* ‘Een goed alternatief is een consequent driejarig brugklas- en dakpanstelsel. Dat volgt leerlingen in hun ontwikkeling en verschuift het pad naar een diploma naar een psychologisch geschikter ogenblik’.
3. Mededeling ‘Vier op de tien Nederlandse 15-jarigen halen niet het minimale leesniveau’
Ook op 8 september plaatst deSpreker op LinkedIn een mededeling over de jongste PISA-resultaten voor leesvaardigheid en over Vervaets lezing over de oplossing van de leescrisis.
Zie deSpreker of OL.
Een passage:
* ‘Op basis van zijn jarenlange onderzoek biedt [Ewald] scholen een concrete aanpak waarmee het tij volgens hem binnen vier jaar kan worden gekeerd’.
4. Bespreking ‘Een lui letterland’
Eveneens op 8 september publiceert wij-leren.nl de bespreking door Vervaet van Een lui letterland van Anne Steenhoff.
Zie wij-leren.nl of OL.
Twee passages:
* ‘Dat begrijpend lezen wat [Anne Steenhoff] betreft uit het onderwijs kan verdwijnen, lijkt me een goede zaak. De leerstof bij “begrijpend lezen” is immers wat anders dan lezen met begrip. Zelf zeg ik: lezen met begrip ijlt altijd een beetje na op technisch lezen, maar er mag geen kloof tussen komen te zitten’.
* ‘Het volgen van een verhaallijn is iets dat zich ontwikkelt en onderwijs is geen aanbrengen van kennis zoals een verflaag ergens op wordt aangebracht maar een begeleiden van leer- en ontwikkelingsprocessen ín het kind zelf’.
5. Daling van de leesvaardigheid naar 61%
Tot slot worden op 8 september de PISA-resultaten over 2025 bekend gemaakt. De leesvaardigheid is opnieuw gedaald, van 65% in 2022 naar 61% in 2025.
Zie grafiek voor leesvaardigheid (1900-2025) (met dank aan Philip Bakker).
In 1984 staat de leesvaardigheid op zijn hoogste punt: 93%. Vanwege de daling naar 90% (1990) wil de overheid dat er een instelling komt die de leesvaardigheid omhoog moet brengen: in 1996 komt het Expertisecentrum Nederlands (EN) er. Sedertdien is, op een kleine stijging rond 2010 na, de leesvaardigheid echter steeds achteruitgegaan. OL vraagt zich serieus af of het EN iets fout doet. Het antwoord is: ja, onder meer omdat het ervan uitgaat dat lezen een taalvaardigheid is terwijl het een decoderingsvaardigheid is. Zie onder meer Vervaets boek De leescrisis, in 45 jaar ontstaan, kan in 4 jaar weer gaan en het artikel in het Reformatorisch Dagblad (of OL) van 19 september (punt 7 hieronder).
6. Artikel ‘”Vervang doorstroomtoets door consequent brugklasstelsel”‘
Op 11 september verschijnt van Vervaet in de Provinciale Zeeuwse Courant het artikel ‘”Vervang doorstroomtoets door consequent brugklasstelsel”‘.
Zie Provinciale Zeeuwse Courant, OL (schermfoto) of OL (tekst).
Twee passages:
* ‘Dat sommige van de zes doorstroomtoetsen gunstigere adviezen geven dan andere, wijst ook op willekeur. Dat zou zoiets zijn als thermometers die op minder koorts duiden dan andere’.
* ‘[Een driejarig brugklas- en dakpanstelsel] draagt bij aan het oplossen van de onderwijs- en leescrises en aan het vergroten van het draagvlak voor betekenisvolle wetenschap’.
7. Artikel ‘Leesniveau kan omhoog door beproefde methode van voor 1984’
Op 19 september verschijnt van Vervaet in het Reformatorisch Dagblad het artikel ‘Leesniveau kan omhoog door oude methode’ (internetversie: ‘Leesniveau kan omhoog door beproefde methode van voor 1984’).
Zie Reformatorisch Dagblad of OL.
Twee passages:
* ‘Volgens het [Expertisecentrum Nederlands (EN)] bestaat de [psychologisch] leesontwikkeling niet. Dat heeft het EN niet met feiten aangetoond want het erkent alleen Cito- en andere psychometrische tests en statistiek. Tja, ik kijk door een karton naar een diamant en besluit dat die niet bestaat …’.
* ‘De oplossing? We gaan terug naar de kern van onderwijs: de basisvaardigheden lezen, schrijven en rekenen. We herstellen de psychologische leesontwikkeling in haar waarde. Kleuters krijgen voorwaardenscheppend leesonderwijs en jonge schoolkinderen leesles. En we gebruiken de diensten van het [EN] niet meer’.
8. Weergave van de bespreking in het Reformatorisch Dagblad van de documentaire Het kind en het badwater
Op 22 september verschijnt van Vervaet zijn weergave van de bespreking van Janneke van Reenen-Hak in het Reformatorisch Dagblad van de documentaire Het kind en het badwater van 9 april 2024.
Zie OL, bladzijde 1.
Twee passages:
* ‘De WSK maakt zich zorgen over het “huidige kleuteronderwijs, dat werkt vanuit opgelegde doelen” én over de gevolgen daarvan voor het “welbevinden van het opgroeiende kind”‘.
* ‘[Sieneke Goorhuis-Brouwer:] “Als een kind denkt dat er iets mis met hem is, gaat de motor van nieuwsgierigheid naar de knoppen”‘.
Op bladzijde 2 staat mijn kanttekening van 23 september.
Twee passages:
* ‘Ik waardeer de bespreking van Van Reenen-Hak omdat ze goed de bedoeling van de WSK tot uitdrukking brengt: zorgen over het “huidige kleuteronderwijs, dat werkt vanuit opgelegde doelen” en over de nadelige gevolgen daarvan voor het “welbevinden van het opgroeiende kind”. Goorhuis-Brouwer en ikzelf verwoorden die bedoeling’.
* ‘Ik beveel de film niet aan, maar wie hem toch wil zien raad ik aan deze kanttekening in gedachte te houden’.
9. Bespreking van ‘Revolutie in de schoolgang’
Eveneens op 22 september publiceert wij-leren.nl de bespreking door Vervaet van Revolutie in de schoolgang van Joris Verheijen.
Zie wij-leren.nl of OL.
Twee passages:
* ‘Verheijen heeft volgens mij een schitterende zoektocht gehouden en heeft daarbij allerlei waardevols naar boven gehaald. Vooral wat hij schrijft over de vergeten of eigenlijk veronachtzaamde variant in Forsters lijn vind ik een juweel’.
* ‘Als Verheijen dus afstand neemt van “Gestandaardiseerde, op reproductie van kennis gerichte toetsen en examens”, dan is dat volkomen terecht voor wat dat gestandaardiseerde betreft. Ik zie echter niet zo goed in waarom er niet op verworven kennis en vaardigheden zou mogen worden getoetst’.
10. Gedachtewisseling met de staatssecretaris over de doorstroomtoets
Op 23 september verschijnt de e-briefwisseling tussen de staatssecretaris en Vervaet over de doorstroomtoets.
Zie Histos.
Een passage:
* ‘De kern van het artikel is dat de doorstroomtoets – net als elke andere psychometrische test – voor de puntentoekenning erin geen psychologische reden(en) heeft’.
11. Artikel ‘Ga zeker niet “buiklezen”! Heel andere maatregelen zijn nodig om de leescrisis aan te pakken’
Op 15 oktober verschijnt van Vervaet in De Limburger het artikel ‘Ga zeker niet “buiklezen”! Heel andere maatregelen zijn nodig om de leescrisis aan te pakken’.
Zie De Limburger of OL.
Twee passages:
* ‘Lezen is geen taalvaardigheid, maar […] een decoderingsvaardigheid op taalgebied, zoals klokkijken op tijdgebied en bladmuziek lezen op muziekgebied. Wie klok kijkt, krijgt echter geen beter tijdsbesef. Van bladmuziek word je niet muzikaler. En van lezen word je niet taalvaardiger*’.
* ‘Met vier maatregelen komen we uit de leescrisis: schuif de geletterdheidstheorie opzij; stop met tests en statistiek; hou het [Expertisecentrum Nederlands] buiten het leesonderwijsbeleid; maar vooral: ga weer van de leesontwikkeling uit’.
* Dat wil zeggen, van lezen als proces word je niet taalvaardiger. Denk aan het lezen van nonsenswoorden, van woordenlijsten of van teksten in een taal die men niet beheerst. Wel wordt men taalvaardiger van het lezen van teksten die zijn geschreven in een taal die men beheerst. Dan wordt men taalvaardiger, niet van lezen maar van het gelezene.
(deze webpagina is in bewerking en verschijnt definitief eind november)
—————————————————————————————
Laatste bewerking van deze webpagina: 18 oktober 2026